Morfina
Wzór strukturalny Model trójwymiarowy
Wizualizacja trójwymiarowa
Ogólne informacje
Nomenklatura systematyczna (IUPAC):
(5α,6α)-7,8-didehydro- 4,5-epoksy-17-metylmorfinan-3,6-diol
Wzór sumaryczny	C17H19NO3
SMILES	CN1CCC23C4C1CC5=C2C(=C(C=C5)O)OC3C(C=C4)O
Masa molowa	285,4 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS	57-27-2
PubChem	5288826[1]
DrugBank	APRD00215[2]
Właściwości Rozpuszczalność w wodzie słaba Temperatura topnienia 255 °C Kwasowość (pKa) 8,21 (25°C) Zasadowość (pKb) 8,21 (25°C)
Niebezpieczeństwa
Zagrożenia
Szkodliwy (Xn)
Zwroty ryzyka	R22
Zwroty bezpieczeństwa	brak zwrotów S
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC	N 02 AA 01
Stosowanie w ciąży	kategoria C
Farmakokinetyka
Biodostępność	~25% (doustnie); 100% (IV)
Okres półtrwania	2-3 h
Wiązanie z białkami osocza i tkanek	30-40%
Metabolizm	wątroba
Wydalanie	mocz 90%, żółć 10%
Uwagi terapeutyczne
Drogi podawania	dożylnie, domięśniowo, podskórnie, wziewnie

Morfina (Morphinum) – najważniejszy z alkaloidów wchodzących w skład opium. Została wyodrębniona w roku 1804. W stanie czystym jest białą substancją stałą, o gorzkim smaku, słabo rozpuszczalną w wodzie.

Ma działanie narkotyczne (odurzające), przeciwbólowe, przeciwkaszlowe, przeciwbiegunkowe, działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (zalicza się do depresantów). Nadmierne dawki mogą prowadzić do śpiączki z depresją ośrodka oddechowego (niewydolność oddechowa). Kilkunastokrotne użycie morfiny prowadzi do uzależnienia fizycznego, uzależnienie psychiczne występuje znacznie szybciej. Powtarzanie dawek morfiny, podobnie jak innych leków opioidowych powoduje powstawanie tolerancji na lek.

W medycynie używany jest chlorowodorek morfiny, jako tabletki oraz siarczan morfiny, do iniekcji. Stosuje się podskórnie, domięśniowo i doustnie, rzadziej dożylnie i w postaci czopków doodbytniczych. Ze względu na krótki okres półtrwania dawki morfiny należy często podawać w celu utrzymania działania przeciwbólowego. Opracowano tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu leku, które zapewniają działanie przeciwbólowe do 12 godzin. Mimo iż istnieje wiele nowszych, syntetycznych leków o działaniu przeciwbólowym opioidów lub farmakologicznie odmiennych, morfina nadal jest stosowana w leczeniu bólu o pochodzeniu nowotworowym. Morfina była wykorzystywana na dużą skalę przez wojska walczące w II wojnie światowej.

Związki pochodne morfiny:

• kodeina – eter metylowy,
• tebaina – eter dimetylowy,
• heroina – pochodna diacetylowa.

Inne pochodne morfiny: hydromorfon, etylomorfina.

Nazwa morfiny wywodzi się od imienia greckiego boga marzeń sennych – Morfeusza, ze względu na jej nasenne właściwości wykorzystywane dawniej. W starożytności i średniowieczu pito wywar z maku w celach narkotycznych oraz nasennych, między innymi dawano go małym dzieciom, aby były spokojniejsze i więcej spały.

Przeciwwskazania

Bezwzględne: ostra niewydolność oddechowa, alergia na lek, zatrucie środkami narkotycznymi i atropiną, podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, porfiria, okres karmienia piersią.

Względne: zabiegi na drogach żółciowych, przewlekłe serce płucne, nadczynność tarczycy, niewydolność wątroby i nerek.

Interakcje

Wykazuje synergizm z innymi środkami tłumiącymi OUN (anestetyki wziewne i dożylne, opioidowe leki przeciwbólowe, leki uspokajające, nasenne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, alkohol itd.), przez co ich łączne stosowanie może doprowadzić do spadku ciśnienia tętniczego, nadmiernego uspokojenia, śpiączki i bezdechu. β-adrenolityki i leki przeciwhistaminowe nasilają działanie depresyjne morfiny na OUN. Metoklopramid przyspiesza wchłanianie morfiny i nasila jej działanie. Morfina może nasilać działanie antyagregacyjne leków przeciwzakrzepowych. Doustne środki antykoncepcyjne i ryfampicyna zwiększają klirens morfiny. Nie stwierdzono niekorzystnych interakcji z fluoksetyną.

Działanie niepożądane

Przewlekłe nadużywanie morfiny może w ciągu długiego czasu, a nawet w ciągu lat, nie powodować poważniejszych następstw. Sprawność intelektualna może długi czas w ogóle nie wykazywać obniżenia. Otępienie pojawia się dopiero po wielu latach i tylko w najcięższych przypadkach. Natomiast na pierwszym planie występują zaburzenia charakterologiczne: osłabienie woli, rozleniwienie, zanik obowiązkowości i uczuciowości, spłycenie dążeń życiowych, zawężenie zainteresowań, które ześrodkowują się na pogoni za morfiną^[3]. Może wystąpić bradykardia, spadek ciśnienia tętniczego, zwiększenie napięcia zwieracza Oddiego, wymioty, nudności, zaparcia, zaburzenie sprawności psychicznej, trudności w oddawaniu moczu, objawy psychotyczne, nadmierna senność. W razie podawania zewnątrzoponowego morfina może powodować świąd skóry, zatrzymanie moczu, nudności i depresję oddechową. Lek może powodować uzależnienie.

Preparaty handlowe

Lek jest dostępny w wersjach: roztworów do wstrzykiwań oraz w systemie o przedłużonym uwalnianiu.

• Kapanol (brak w obrocie w Polsce)
• M-Eslon
• Morphini Sulfas
• MST Continus
• MSI
• Morphinum hydrochloricum
• Morphinum
• Sevredol
• Skenan (brak w obrocie w Polsce)
• Vendal retard

Zobacz też

• morfinizm

Przypisy

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii!